Golden-Oldies / Goldies Cymru Evaluation Report

Mae astudiaeth academaidd tair blynedd ar waith yr elusen Golden-Oldies gyda phobl hŷn wedi tanlinellu gwerth canu cymdeithasol i’r rhai sydd mewn mwyaf o berygl bod yn unig mewn cymdeithas.


DATGANIAD I’R WASG 

10 Hydref 2016 

DIWRNOD GOLDIES – Dydd Llun 17 Hydref, 10am–4pm yng Nghanolfan Pob Cenedl (Sachville Avenue, Caerdydd CF14 3NY) bydd mwy na 500 o bobl hŷn a phlant ysgol yn dathlu gyda mynediad am ddim i ddiwrnod o adloniant a gwybodaeth am wasanaethau cysylltiedig ag oed yn Ne Cymru. Ffoniwch 07778 282934 i gael mwy o wybodaeth. 

Mae astudiaeth academaidd tair blynedd ar waith yr elusen Golden-Oldies gyda phobl hŷn wedi tanlinellu gwerth canu cymdeithasol i’r rhai sydd mewn mwyaf o berygl bod yn unig mewn cymdeithas.  

Lansiwyd yr elusen yng Nghaerfaddon a Bryste ddeng mlynedd yn ôl gan gerddor lleol, Grenville Jones. Bu’n cynnal y pedair sesiwn canu a gweithgareddau gwreiddiol ar gyfer pobl hŷn mewn yn ystafelloedd cymunedol tai gwarchod gan ddefnyddio caneuon dwyn-ar-gof o’r 50au a chyfnodau diweddarach.  

Bellach mae’r elusen y cyfeirir ati gyda’r gyda’r enw hoffus ‘Goldies’, a Syr Cliff Richard yn noddwr arni, wedi tyfu i’r fath raddau fel ei bod yn cyrraedd cannoedd o bobl hŷn ledled Cymru a Lloegr. 

Chwe blynedd yn ôl fe lansiwyd Goldies Cymru a gafodd gefnogaeth Cronfa’r Loteri Fawr yng Nghymru yn 2014 gyda grant tair blynedd trwy’r rhaglen Pawb a'i Le yn 2014. Roedd rhan o’r arian hwnnw ar gyfer astudiaeth ymchwil gan Paul Marshall sydd ar hyn o bryd yn gwneud MSc a PhD yn Ysgol Astudiaethau Polisi Prifysgol Bryste. Yn seiliedig ar holiaduron darganfod ffeithiau, grwpiau ffocws a chyfweliadau, mae Mr Marshall yn awr wedi rhyddhau ei ddogfen ymchwil 108 tudalen sy’n gwerthuso rhaglen Goldies Cymru yn ne Cymru. 

Ystyriodd yr astudiaeth yr effaith ar y rhai a fu’n mynychu’r sesiynau ynghyd â gwerth rhaglen  yr elusen, pontio’r cenedlaethau mewn ysgolion, Ddoe a Heddiw), sy’n annog cyfathrebu ac ymgysylltu gydag ysgolion a’r bobl hŷn yn eu cymunedau lleol. 

Dywed Paul Marshall wrth grynhoi; 

“Mae rhaglen Goldies Cymru yn cyrraedd amrywiaeth o gymunedau trefol a gwledig yn Ne Cymru. Fe roddodd y gwerthusiad hwn gyfle i gyfranogwyr leisio’u barn a chael dylanwad ar y sesiynau dydd a sut mae’r elusen yn cael ei rhedeg. Mae mynychu’n rheolaidd yn cael effaith uniongyrchol trwy wneud i bobl hŷn yn ne Cymru deimlo’n llai unig yn gymdeithasol.  

"Mae ymatebion y cyfranogwyr yn dangos yn glir fod Goldies Cymru yn ennyn diddordeb y rhai sydd fwyaf tebygol o fod mewn perygl o fod yn unig gan gynnwys rhai dros 80 oed yn byw ar eu pennau eu hunain, yn wael eu hiechyd gyda phroblem symudedd a nam gwybyddol neu nam ar y synhwyrau. 

“Mae’r dystiolaeth o’r gwerthusiad hwn yn awgrymu fod Goldies Cymru yn gwneud cyfraniad sylweddol tuag at wneud unigrwydd cymdeithasol yn llai cyffredin ymysg y boblogaeth hŷn.  

“Mae’r gwaith pontio’r cenedlaethau mewn ysgolion hefyd wedi hwyluso rhyngweithio ystyrlon rhwng pobl hŷn a phlant.” 

Mae Dr Roger Bullock yn un o ymddiriedolwyr elusen Golden Oldies ac yn siaradwr rhyngwladol adnabyddus ar bwnc ymchwil Dementia. Dywedodd Dr Bullock; 

“Mae yna fwy o dystiolaeth nad oes rhaid i chi dderbyn dirywiad yn oddefol gyda dementia. Mae nifer o astudiaethau ‘ffordd o fyw’ yn dangos canfyddiadau cadarnhaol, sy’n awgrymu y gallwch chi effeithio ar gynnydd eich cyflwr trwy anwesu bywyd yn egnïol, cadw cysylltiad cymdeithasol, symbylu’ch ymennydd, bwyta’n dda ac ymarfer corff yn rheolaidd. Mae’n bosibl y daw triniaethau meddygol newydd, ond mae hyn yn rhywbeth y gall pawb ei wneud yn awr, gyda diagnosis neu hebddo. Da iawn Paul.” 

Mae Dr Afroditi Stathi yn Athro Cyswllt mewn Gweithgarwch Corfforol, Heneiddio ac Iechyd ym Mhrifysgol Caerfaddon. Yn un o ymddiriedolwyr elusen Golden-Oldies mae Dr Stathi wedi gweithio’n agos gyda datblygu Caneuon Egniol a gyflwynwyd yn sesiynau’r Goldies ledled Cymru a Lloegr. Dywedodd hi; 

“Mae’r dystiolaeth hon yn pwysleisio fod modd i sesiynau’r Goldies chwalu’r rhwystrau o fod heb resymau i fynd allan a dim byd i edrych ymlaen ato. Mae’r Caneuon Egnïol yn cynnig symudiadau gweithredol syml y gallwch eu gwneud ac elwa arnyn nhw wrth ganu a chael hwyl. Mae’r neges yn glir. Gallwch ohirio neu wrthwneud cyfyngiadau symudedd a chynnal eich annibyniaeth, a gallwch fwynhau bywyd diweddar i’r eithaf. Dyw unigrwydd mewn henoed ddim yn anochel.” 

Mae’r astudiaeth hon yn cael ei rhyddhau wrth i elusen Golden-Oldies yn Lloegr a Chymru ddathlu ei 10fed pen-blwydd. Ddydd Mercher 30 Tachwedd 30 bydd grŵp bach yn cynrychioli elusen Goldies o Loegr a Chymru yn teithio i’r Senedd  yn Llundain lle byddan nhw’n cael eu croesawu gan ASau etholaethol sy’n cefnogi gwaith yr elusen yn eu hardaloedd lleol.

I gael mwy o wybodaeth ewch i www.golden-oldies.org.uk neu www.goldiescymru.org.uk 

DIWEDD 

Yn amgaeedig mae casgliadau Mr Paul Marshall.

Ymholiadau’r wasg i Paul Marshall paulgmarshall@hotmail.com neu Grenville Jones grenville@goldiescymru.org.uk neu ffoniwch 07778 282934.

 

Ynglŷn â Golden-Oldies a Goldies Cymru 

Dechreuwyd elusen gofrestredig Golden-Oldies gan yr arweinydd côr o Gaerfaddon, Grenville Jones yn 2007, a arweiniodd y 4 sesiwn gyntaf o ganu hwyliog yn ystod y dydd mewn ystafelloedd cymunedol tai gwarchod. Roedd Grenville, trwy ei brofiad o arwain nifer o gorau yng Nghaerfaddon a’r cyffiniau, yn ymwybodol o fanteision cymdeithasol canu ac mae bob amser yn awyddus i bwysleisio NAD corau yw’r nifer cynyddol o grwpiau ei elusen yn Lloegr a Chymru. Fodd bynnag, mae canu hwyliog wrth galon popeth y mae Goldies yn ei wneud - yn cyrraedd at bobl a all fod yn unig neu’n ynysig.   

Erbyn hyn, yn Hydref 2016 mae 36 o arweinwyr sesiynau ar eu liwt eu hunain mewn 148 o leoliadau ar draws De Orllewin Lloegr, Essex, Swydd Stafford, Swydd Efrog ac ar draws De Cymru fel Goldies Cymru. Mae miloedd yn mynychu ac mae ‘Goldies’ fel y mae’n cael ei adnabod yn hoffus, yn cyrraedd at bobl hŷn, rhai gyda chlefyd Alzheimer a Dementia ac oedolion gydag anawsterau dysgu. Yn y misoedd diweddar gyda chefnogaeth Elusen Henry Smith, mae wedi datblygu ei sesiynau gyda henoed Affro Caribïaidd, De Asiaidd ac Asiaidd yng Nghaerloyw. Bryste, Caerdydd, Swindon a Weston-super-Mare. Mae un o’r sesiynau ym Mryste yn seiliedig ar donau poblogaidd Bollywood. 

Mae Goldies Cymru yn gwneud cynnydd da wrth iddo ymestyn ei sesiynau ar gyfer rhai â nam ar eu golwg ac mae sesiynau canol dydd poblogaidd yn cael eu cynnal hyd yn oed mewn llyfrgelloedd gan weithio gyda Chyngor Dinas Caerdydd. 

Gan edrych ymlaen at 2017, mae Goldies Cymru yn cynllunio i ddatblygu ei sesiynau dydd ymhellach i ganolbarth a gorllewin Cymru.  

Pontio’r cenedlaethau mewn ysgolion, sydd wedi ennill gwobrau. Mae hyn yn annog ysgolion i agor eu drysau i bobl hŷn yn eu cymunedau. Mae mwy na 100 o ysgolion wedi cymryd rhan a bydd prosiect sy’n cael ei lansio yn 2017 yn mynd â chaneuon a threftadaeth y Rhyfel Mawr fel thema i brosiectau cymunedol. 

Mewn partneriaeth gyda’r hosbis o Gaerfaddon, Dorothy House, agorodd Goldies ei siop elusen gyntaf yn gynharach eleni yn Keynsham gan roi presenoldeb stryd fawr iddi a chyfle i bobl hŷn wirfoddoli a chefnogi’r siop.   

Cyswllt Goldies yw Grenville Jones ar 07778 282934